Sağlıklı ve canlı bir iç mekan bitkisine sahip olmak için doğanın sunduğu çözümlerden yararlanmak gerekir. Bunların başında da mikoriza mantarları gelir. Bu mantarlar, toprakta yaşayan ve bitkilerle doğal bir işbirliği içinde olan mikroorganizmalardır. Her bitki türü, belirli mantar türleriyle uyum içinde çalışır. Doğal ortamda bu işbirliği kendiliğinden gerçekleşirken, ev ortamında saksı bitkilerimiz için özel mikoriza katkıları kullanılmalıdır.
Bitki ve mantarlar arasındaki ortak yaşam ilişkisi olan mikoriza, kök ve mantar kelimelerinin birleşiminden oluşur. Bu doğal süreçte, bitki kökleri ve toprakta yaşayan yararlı mantarlar arasında sağlıklı bir bağ kurulur.
Mikoriza, hem bitkiler hem de mantarlar için faydalı bir sistemdir. Mantarlar, kendileri üretemediği besin maddelerini bitkilerin fotosentez ürünlerinden alır. Bitkiler ise bu ilişkiden çok daha fazla yarar sağlar.
Mantar iplikleri, ya köklerin içine girer (endomikoriza) ya da kök yüzeyinde kalır (ektomikoriza). Bu sayede bitkiler topraktan daha fazla su ve mineral alabilir. Mikoriza sayesinde bitkiler daha güçlü büyür, daha çok çiçek ve meyve verir. Ayrıca kuraklık, don, toprak pH’ı dengesizliği veya aşırı tuzlanma gibi olumsuz koşullara karşı daha dayanıklı hale gelir. Mikoriza, bitkileri fusarium ve fitoftora gibi hastalıklardan da korur.
Mikoriza doğanın en eski ve yaygın oluşumlarından biridir.
Günümüzde bitkilerin %80’inden fazlası bu faydalı mantarlarla ortak yaşam içindedir. Ancak bahçelerde yoğun tarım uygulamaları, kimyasal gübre ve ilaç kullanımı nedeniyle mikorizaya çok nadir rastlanmaktadır.
Mikorizanın toprakta var olup olmadığını çıplak gözle anlamak mümkün değildir. Bu faydalı mantarlar özellikle ev inşaatı sırasında yok olmaktadır. Derin kazılar, üst toprağın alttaki toprakla yer değiştirmesi, moloz ve kireç kalıntıları bahçelerde mikoriza oluşumunu engelleyen başlıca etkenlerdir.
Doğal mantarların büyüme özellikleri ve ağaç türleriyle olan ilişkileri, mikorizanın doğadaki en belirgin örneklerindendir.
Her mantar türü belirli ağaç türlerinin yakınında yetişir. Deneyimsiz mantar toplayıcıları bile kısa sürede bu ilişkiyi fark edebilir.
Cantharellus cibarius (sarı kız mantarı) hem yaprak döken ağaçların hem de iğne yapraklı ağaçların altında bulunur. Lactarius deliciosus (çam mantarı) çam, ladin ve köknar ağaçlarının altında yetişir. Boletus edulis (ayı mantarı) seyrek ormanlarda, özellikle meşe, kayın ve çam ağaçlarının altında görülür. Xerocomus badius (dağ mantarı) genellikle ladin ve çam ormanlarında, ayrıca meşe ve kayın ağaçlarının altında bulunur. Leccinum (kavak mantarı) huş ağacı ve ladin ormanlarında, Leccinum aurantiacum (kızıl mantar) ise huş, gürgen ve meşe ağaçlarının altında yetişir.
Mikorizanın bahçede kullanımı, bitkilerin kök sistemini güçlendirmek için etkili bir yöntemdir.
Mikoriza preparatları, canlı mantar hifleri veya mantar sporları içerir. Her bitkinin ihtiyacına göre özel olarak hazırlanmış mikoriza karışımları bulunur.
Saksı bitkilerinde, özellikle orkidelerde kullanılan mikoriza preparatları yaygın olarak tercih edilir. Bahçe bitkileri için daha geniş bir mikoriza yelpazesi mevcuttur. Bu preparatlar çiçek tarhları, iğne yapraklı ve geniş yapraklı ağaçlar, sebzeler, fundagiller (açelya, ortanca, orman gülü), güller ve çim alanlar için uygundur.
Yaşlı ağaçların kökleri derinlere uzanır ve gövdeye yakın bölgelerde sadece iskelet kökleri bulunur. Bu kökler mikorizasyon için uygun değildir. Genç ve yetişkin bitkilerin genç köklerinin çoğu, toprağın 10-40 cm derinliğinde yer alır. Çıplak köklü ağaçların dikimi sırasında, mikoriza preparatı dikim öncesi en genç ve canlı köklere uygulanmalıdır.
Mikoriza uygulamasında beş temel kural bulunmaktadır.
Toz formundaki mikoriza preparatları saksı toprağına eklendikten sonra sulama yapılmalıdır. Sıvı formundaki aşı preparatları ise özel uygulama aparatı kullanılarak saksı toprağına veya doğrudan bitki köklerinin yanına enjekte edilmelidir.
Bitki köklerine tek bir uygulama yeterlidir. Doğru uygulama yapıldığında, bitkiler ömürleri boyunca mikorizanın faydalarından yararlanmaya devam edecektir.
Her bitki türü için tek tip mikoriza kullanılmamalıdır. Her bitkinin veya bitki grubunun (örneğin fundagiller) kendine özgü mantar türleriyle mikoriza oluşturduğu unutulmamalıdır.
Misel içeren aşı preparatları daha etkili sonuç vermektedir. Mantar sporları içeren aşılar, sporların çimlenme koşulları her zaman uygun olmadığından güvenilir değildir. Kuru preparatların aksine, canlı mikoriza miseli su içerdiğinden bitkiyle hemen etkileşime geçebilmektedir. Jel formundaki süspansiyon, 0°C civarında birkaç yıl dayanabilmekte, ancak kuruduğunda canlılığını kaybetmektedir.
Canlı misel uygulamasından sonra iki ay boyunca gübreleme yapılmamalıdır. Ayrıca bu süre içinde mantar öldürücü ilaçlar da kullanılmamalıdır.
