Rönesans döneminden bu yana şimşir bitkisi, en popüler yaprak dökmeyen çalılar arasında yer alır. Bahçelerde çit bitkisi olarak veya tek başına kullanılabilen şimşir, aynı zamanda budanarak çeşitli şekiller verilebilen dekoratif bir bitkidir. Saksıda yetiştirmeye de uygun olan şimşir; bahçe, teras, kafe bahçeleri ve bina girişlerini süsler. Bakımı zor olmamakla birlikte, sağlıklı bir şimşir yetiştirmek için bitkinin ihtiyaçlarını ve karşılaşabileceği sorunları bilmek gerekir.
Şimşir Bakımı Nasıl Yapılır?
Şimşir bitkisinin bakımını kolaylaştırmak için ideal koşulları sağlamak gerekir. En önemli nokta, uygun toprak ve doğru yer seçimidir. Bu çalı türü güneşli veya yarı gölgeli alanlarda çok iyi gelişir, hatta gölgede bile yaşayabilir. Her türlü toprakta yetişebilmesine rağmen, pH değeri 6.5-7.0 olan geçirgen ve killi topraklar en iyi sonucu verir.
Şimşir gibi her mevsim yeşil kalan bitkiler, doğru bakım koşulları sağlandığında kısa süreli kuraklığa ve şehir yaşamının zorlu şartlarına dayanabilir. Özellikle saksıda yetiştirilen şimşirlerin aşırı sulanması veya suyun içinde kalması, kök çürümesine neden olabilir. Bu durum yaprakların sararmasına ve bitkinin kurumasına yol açar. Bu nedenle şimşirleri az ama düzenli sulamak gerekir. Güneşli yerlerde yetiştirilen bitkiler için bu kural daha da önemlidir. Sulama yaparken yaprakları ıslatmamaya özen gösterin ve suyu direkt toprağa verin.
Şimşir Bitkisinin Dikimi ve Taşınması
Şimşir bitkisi taşımaya oldukça dayanıklıdır. Büyük şimşirleri yeni bir yere taşırken kök yapısını korumak ve ince köklerin kurumasını önlemek için kökleri mümkün olduğunca topraklı şekilde çıkarmak gerekir. Taşıma işlemi için en uygun zaman erken ilkbahar veya yaz sonudur (Ağustos-Ekim). Bu dönemlerde kuraklık ve aşırı sıcakların etkisi daha azdır. Saksıda satın alınan ve kökleri tutmuş şimşirleri yılın her mevsimi dikebilirsiniz. Ancak kışı sağlıklı geçirebilmeleri için en geç sonbaharda köklerinin tutması gerekir.
Gübreleme Zamanı ve Yöntemi
Sağlıklı şimşirler parlak ve canlı yapraklara sahiptir. Özellikle sık budanan ve şekil verilen şimşirlerin düzenli gübrelemeye ihtiyacı vardır. Bahar aylarında yavaş çözünen çok bileşenli granül gübreler kullanmak en pratik yöntemdir. Bu gübreler sezon boyunca etkili olur ve besin maddelerini kök sistemine yavaşça aktarır. Mevsim içinde birkaç kez geleneksel granül gübre veya suda çözünen sıvı gübrelerden de yararlanabilirsiniz. Gübrelemeyi en geç ağustos ayı sonuna kadar tamamlayın. Bu tarihten sonra sadece azot içermeyen sonbahar gübreleri kullanın. Böylece şimşir dalları sertleşir ve kış mevsimine hazır hale gelir.
Şimşirin Kış Bakımı
Bahçede veya saksıda yetiştirilen şimşirleri kışın beyaz renkli bir örtü ya da gölgeleme filesi ile korumak gerekir. Bu sayede bitkinin yaprakları dondan ve kurutucu soğuk rüzgarlardan korunur. Dışarıda bırakılan saksıdaki bitkilerin kök sistemini dondan korumak için saksının çevresini strafor, oluklu karton veya saman ile sarın.
Diğer kış yeşili çalılar gibi şimşir de kış aylarında ve erken ilkbaharda su kaybetmeye devam eder. Bu dönemde sulanmayan bitkiler fizyolojik kuraklıktan zarar görebilir. Erken ilkbaharda sıcaklık yükseldiğinde bitkiler büyümeye başlamak ister ancak toprak donmuş olduğundan su alamazlar. Bunun sonucunda yapraklar ve dallar kurur. En iyi çözüm, kış gelmeden önce bitkileri bol su ile sulamaktır. Böylece toprakta depolanan nem, ilkbaharda bitkinin yeniden canlanmasına yetecektir. Karsız ve soğuk geçen kış günlerinde, hava sıcaklığı sıfırın üzerine çıktığında şimşirleri bol su ile sulayarak kaybettikleri suyu tamamlamak gerekir.
Budama ve Şekil Verme
Şimşir bitkisi budamaya oldukça elverişlidir. Bu özelliği sayesinde çit bitkisi olarak, bahçe kenarlarında sınırlayıcı olarak ve çeşitli geometrik şekiller verilerek sıkça kullanılır. Genellikle yılda iki kez budama yapılır – ilkbahar başında (Mart veya Nisan aylarında) ve yaz ortasında. Her budamada yeni sürgünlerin yaklaşık üçte biri kesilir. Bakımsız kalmış yaşlı şimşirlere, don tehlikesi geçtikten sonra ilkbahar sonunda şekil verilebilir. Bu budama, bitkiyi yeni sürgünler vermeye teşvik eder ve istenen forma sokma imkanı sağlar. Şimşir bitkisinin budamasını en geç Ağustos ayı sonunda tamamlamak gerekir. Böylece yeni sürgünler kış gelmeden önce odunlaşır ve soğuktan zarar görmez.
Hastalıklar ve Zararlılarla Mücadele
Şimşirlerin yapraklarında en sık görülen zararlı, şimşir psillididir. Bu böcek beslenirken yapraklarda tatlımsı bir sıvı ve beyaz mumsu iplikçikler bırakır. Yapraklar lahana yaprağı gibi kıvrılıp deforme olur. Psillid ile mücadele için mayıs ayından itibaren bitkileri düzenli kontrol etmek ve etkili ilaçlar kullanmak gerekir.
Yaprak ve dallarda kahverengi veya farklı renklerde lekeler görülüyorsa ve bunlar kurumaya yol açıyorsa, bu durum genellikle mantar hastalıklarının belirtisidir. Hastalıklı dalları kesip uzaklaştırmak ve bitkiyi mantar ilacıyla ilaçlamak gerekir. Hastalığın tekrarlamaması için 15-20 gün arayla en az 2-3 kez ilaçlama yapılmalıdır.
İlkbahar başlangıcında genç yaprakların pas kahverengisine dönmesi sık karşılaşılan bir durumdur. Bu renk değişimi kış sonu ve ilkbahar başındaki düşük sıcaklıklardan veya bitki dokularını kurutan kış rüzgarlarından kaynaklanabilir. Bu nedenle şimşirleri soğuk rüzgarlardan korunaklı yerlere dikmek en doğrusudur.
Şimşir Güvesi Tehdidi
Son yıllarda şimşir bitkilerini tehdit eden yeni bir zararlı türü ortaya çıktı. Şimşir güvesi (Cydalima perspectalis) olarak bilinen bu zararlı, bitkilere ciddi hasarlar veriyor. Güve tırtılları, şimşir bitkisinin yaprak ve dallarını yiyerek bitkinin etrafında örümcek ağına benzer bir yapı oluşturuyor. Güve popülasyonu arttığında, tek bir mevsimde bile şimşir bitkisini tamamen kurutabiliyor.
Türkiye’de henüz yeni görülmeye başlanan bu zararlıyla mücadele yöntemleri üzerinde çalışmalar devam ediyor. Bu süreçte şimşir bitkilerinizi düzenli olarak kontrol etmeniz gerekir. Tırtılları ve ördükleri ağları elle temizleyebilirsiniz. Bunun için bitkinin altına beyaz bir örtü sererek tırtılları silkeleyin ya da bulaşmış dalları budayın. Calypso, Mospilan veya Decis gibi tırtıl ilaçlarıyla düzenli ilaçlama yaparak güve zararını en aza indirebilirsiniz.
