Yosun Topu Çeşitleri ve Seçim Kriterleri
Yosun topu adıyla satılan ürünler birbirinden oldukça farklı üç gruba ayrılır. Bir yanda vazo ve kase içine konulan dekoratif toplar, diğer yanda akvaryumda yaşayan canlı yeşil algler, üçüncü grupta da bitki dikmek için kullanılan kokedama iskeletleri bulunur. Aynı isimle listelendikleri için karıştırılmaları çok kolaydır, oysa bakımları ve kullanım alanları tamamen ayrıdır. Satın almadan önce hangisine ihtiyaç duyduğunuzu netleştirmek gerekir.
Dekoratif toplar: korunmuş, kurutulmuş ve yapay
Ev içi düzenlemelerde kullanılan yosun toplarının çoğu su ve ışık istemez. Korunmuş yosunla kaplı olanlarda gerçek yosun, esnekliğini koruması için işlemden geçirilir. Dokunulduğunda yumuşak kalır, rengi yıllarca solmaz ve sulanmaz. Bu ürünlerin en belirgin sorunu dökülmedir; ucuz üretimlerde her taşımada yüzeyden yosun parçacıkları düşer. Yosunun yeşil iple ya da ince misinayla sarılarak sabitlendiği modellerde dökülme çok daha azdır.
Kurutulmuş yosunla kaplı toplar daha ucuzdur ama zamanla kırılganlaşır. Yapay olanlarda ise plastik lifler kullanılır. Yakından bakıldığında gerçek yosundan ayırt edilebilirler, buna karşılık dış mekanda ve rutubetli alanlarda bozulmazlar. Banyo, mutfak tezgahı gibi nemli yerlerde yapay olanı tercih etmek daha mantıklıdır.
İç dolgu malzemesi neyi değiştirir
Ürün açıklamalarında az yer verilen ama kaliteyi doğrudan etkileyen ayrıntı, topun içinde ne olduğudur. Hasır rattan üzerine yosun kaplanan modeller sağlamdır, sıkıştırıldığında şeklini kaybetmez ve rattan örgü aralarından görünse bile doğal durur. Köpük dolgulu toplar çok hafiftir, bu yüzden vazo doldururken kolay yerleşir ama parmakla bastırıldığında kalıcı çukur oluşabilir. Bazı üretimlerde ise iç kısımda kuru yosun sıkıştırılır; bunlar en hafif olanlardır ve zamanla dağılmaya en yatkın gruptur.
Ağırlık bilgisi bu konuda ipucu verir. Yaklaşık 10 cm çapındaki bir topun 200 gram civarında olması içeride rattan ya da yoğun bir dolgu bulunduğunu gösterir. Aynı çapta 60 gramlık bir top büyük olasılıkla köpük dolguludur.
Boyut ve adet hesabı
Dekoratif toplar genelde 6, 11 ve 16 cm çaplarında satılır. Küçük kaseleri doldurmak için 6 cm çapındakiler uygundur ve bunlardan sekiz on tane gerekebilir. 11 cm çapındaki toplar orta boy kaselerde üç dört adet halinde kullanılır. 16 cm ve üzeri olanlar tek başına, geniş bir tabak ya da sehpa üzerinde durur.
Karışık boyutta satılan setler daha kullanışlıdır, çünkü aynı boyda toplar bir arada durduğunda yapay bir düzen oluşur. Farklı çaplardaki topları karıştırmak ve aralarına hasır ya da ahşap parçalar eklemek daha doğal bir görüntü verir.
Canlı yosun topu
Akvaryumlarda kullanılan yosun topu aslında yosun değil, küresel biçimde büyüyen bir tatlı su algidir. Japonya, İzlanda ve kuzey Avrupa’daki birkaç soğuk gölde doğal olarak oluşur; dalgaların sürekli çevirmesiyle bu yuvarlak şekli alır.
Satın alırken bilinmesi gereken en önemli şey büyüme hızıdır. Yılda yaklaşık 5 mm büyürler, yani 3 cm çapındaki bir top on yılda ancak avuç içi boyutuna yaklaşır. Bu yüzden büyük boyutlu olanlar belirgin şekilde pahalıdır.
Bakımı basittir ama birkaç kural vardır. Su sıcaklığı 15 ile 25 derece arasında tutulmalı, doğrudan güneş ışığından uzak durulmalıdır; yoğun ışıkta yüzeyleri kahverengileşir. Cam kavanozda tek başına tutuluyorsa iki haftada bir suyun yarısı değiştirilir. Su değişimi sırasında top avuç içinde hafifçe yuvarlanır, böylece doğadaki dalga hareketi taklit edilir ve yassılaşması engellenir. Ara sıra su içinde hafifçe sıkılarak arasında biriken tortu çıkarılır, ancak sert sıkmak yapıyı bozar.
Bu canlıların satın alındığı yer de önemlidir. Denetimsiz kaynaklardan gelen partilerde başka su canlılarının bulaşma riski vardır; bu yüzden akvaryuma koymadan önce birkaç gün ayrı bir kapta bekletmek yerinde olur.
Kokedama iskeletleri
Üçüncü grup, içine bitki dikilmek üzere hazırlanmış yosun kaplı küre biçimli saksılardır. İçlerinde ince tel bir çerçeve bulunur ve dış yüzeyi yosunla kaplanıp iple sarılır. Bu çerçeve sayesinde küre şeklini kaybetmez, çünkü sulama sonrası ıslanan yosun kendi başına dağılmaya eğilimlidir.
Yaklaşık 10 cm çapındaki bir kokedama küçük bir eğrelti ya da yeşil yapraklı bir bitkiyi taşır. İçine sıkışan toprak sınırlı olduğu için sulama sık yapılır; küre elle kaldırıldığında hafiflemişse su zamanı gelmiş demektir. Sulama, kürenin bir kap suya on beş yirmi dakika batırılmasıyla yapılır, sonra fazla su süzülmeye bırakılır. Asılarak kullanılacaksa iple ya da zincirle bağlanır, düz zemine konulacaksa altına bir tabak koymak gerekir.
Dekoratif toplarda temizlik yumuşak bir fırçayla ya da düşük ayarda hava üflemeyle yapılır; ıslak bezle silmek korunmuş yosunun rengini bozar. Uzun süre kullanılmayacak toplar kapalı kutuda değil, nem almayan havadar bir yerde saklanmalıdır.