Yabani Ot Temizleme Aleti Nasıl Seçilir?
Yabani otla uğraşan çoğu kişi yanlış aleti aldığı için işi iki kat zorlaştırır. Otu topraktan koparmak yeterli değildir; kökü yerinde kalan bir ot iki hafta içinde tekrar çıkar. Bu yüzden alet seçimi, bahçenizdeki otun kök yapısına göre yapılır. Aşağıdaki başlıklar hangi tipin hangi işi gördüğünü ve satın alırken nelere bakmanız gerektiğini anlatıyor.
Önce otun kök yapısına bakın
Kazık köklü çok yıllık otlar, karahindiba ve devedikeni gibi, toprağın derinine inen tek bir ana kök geliştirir. Bu kök taç kısmının en az 6-8 santimetre altından çıkarılmazsa ot yeniden sürer. Bu grupta çapa işe yaramaz; çapa yalnızca üst kısmı keser. Burada pençeli çekiciler ve çatal uçlu kazıyıcılar gerekir.
Yayılıcı köklü otlar toprağın altında yatay olarak ilerler. Bunları çekmek kökü parçalar ve her parça yeni bir bitki verir. Bu grupta yüzeyin hemen altından kesen çapa tipi aletler kullanılır.
Tek yıllık, saçak köklü otlar ise gençken kolayca kalkar. Fide aşamasını geçmelerine izin verirseniz kök tutunur ve iş zorlaşır.
Bahçenizde hangi grubun baskın olduğunu belirlemeden alet almak, çoğu zaman bir daha kullanmayacağınız bir alete para vermek anlamına gelir.
El aletleri
Çatal uçlu kazıyıcılar, ucu iki dişli ve hafif kavisli olan klasik alettir. Ucu kazık kökün yanından toprağa sokulur, sap kaldıraç gibi kullanılır ve kök bütün olarak çıkar. Dişlerin arasındaki açıklık kökü kavrayacak kadar dar olmalı.
Beş dişli tırmık tipi el aletleri toprağı gevşetip saçak köklü otları toplu halde kaldırır. Fide dikimi öncesi yatak hazırlamakta da işe yarar.
L şeklindeki derz aletleri, taş döşemelerin ve tuğla aralarının arasındaki otlar için üretilir. Dar bıçak, aralığa girip kökü sıyırır. Yosun temizliğinde de kullanılır.
Kavisli bir metal taban üzerine oturan V ağızlı modeller de var. Taban toprağa dayanır, sap aşağı bastırıldığında V ucu kökü yukarı kaldırır. Bu kaldıraç düzeni bilek üzerindeki yükü belirgin biçimde azaltır.
El aletlerinde uzunluk genellikle 30 ile 35 santimetre arasındadır. Kısa saplı aletler çiçek yataklarında ve bitki diplerinde çalışırken daha fazla kontrol verir, çünkü komşu bitkinin köküne zarar vermeden ilerlersiniz.
Ayakta çalışılan pençeli modeller
Diz çökmeden çalışmak isteyenler için üretilen bu modeller 100 ile 140 santimetre arasında saplarla satılır. Uçtaki üç ya da dört pençe, otun tam üzerine getirilir, ayak pedalına basılarak toprağa 8-11 santimetre sokulur. Sap geriye yatırıldığında pençeler kökü kavrayıp çıkarır.
Burada iki ayrıntı önemli. Birincisi pençelerin keskinliği ve aralarındaki mesafe; kalın kökü kavramaya yetecek kadar geniş, ince kökü kaçırmayacak kadar dar olmalı. İkincisi çıkarma düzeneği. İyi modellerde sapın ortasındaki bir kolu ittiğinizde ot ve toprak pençelerden düşer, otu elle çekmeniz gerekmez. Bu düzenek yoksa her seferinde eğilip pençeyi temizlersiniz ki bu, aletin bütün amacını ortadan kaldırır.
Ayak pedalının dövme çelik olması gerekir. İnce sacdan bükülmüş pedallar sert toprakta eğilir. Sap tarafında bambu hafif ve rahattır ama kuru iklimde zamanla çatlar; alüminyum hava koşullarına dayanır ve hafif kalır; tam çelik saplar en dayanıklısıdır, buna karşılık 2 kilogramı geçen ağırlıkları uzun süre taşımayı zorlaştırır.
Çapa tipi aletler
Üzengi şeklindeki hareketli ağızlı çapalar, ileri geri hareketle toprağın 1-2 santimetre altından keser. Sebze sıraları ve geniş yataklar için en hızlı çözümdür. Tek yıllık ot fidelerini toplu halde bitirir, toprağı da fazla karıştırmaz. Kazık köklü otlarda ise sonuç vermez.
Bir uçta dişli tırmık, diğer uçta düz kesici ağız taşıyan iki işlevli uzun saplı modeller de satılır. Geniş alanda hem otu kesip hem toprağı düzeltmeniz gerekiyorsa bu tip zaman kazandırır.
Malzeme
Paslanmaz çelik uçlar nemli toprakta paslanmaz ve temizliği kolaydır. 65Mn gibi yay çeliğinden yapılan pençeler daha serttir ve taşlı toprakta bükülmez, buna karşılık yağlanmadan bırakılırsa paslanır. Döküm alüminyum kafalar hafiftir ve pas tutmaz.
Sapın gövdeye bağlandığı yer aletin en zayıf noktasıdır. Tek perçinle tutturulmuş uçlar zamanla oynar; sapın içine geçip çepeçevre sıkıştırılmış bağlantılar dayanır.
Kullanım ve bakım
Bu aletlerin hepsi nemli toprakta çok daha iyi çalışır. Kuru ve sıkışmış toprakta pençe içeri girmez, kök ortadan kopar. Çalışmaya başlamadan yarım saat önce alanı sulamak, çıkardığınız kökün bütün olma ihtimalini belirgin biçimde artırır. Yağmurun ertesi günü de uygun bir zamandır.
Otları tohuma kaçmadan almak, gelecek yılın işini yarıya indirir. Çıkardığınız kazık kökleri kompost yığınına atmayın; nemli ortamda yeniden sürebilirler.
Her kullanımdan sonra uçtaki toprağı temizleyin ve kurulayın. Kesici ağızlı çapaları sezon içinde birkaç kez eğelemek gerekir; kör bir ağız otu kesmek yerine yatırır. Depolamadan önce metal yüzeylere ince bir yağ sürmek pas oluşumunu geciktirir.