Tarım Perliti Alırken Nelere Dikkat Edilmeli?
Perlit, saksı toprağının sıkışmasını engelleyen ve köklerin nefes almasını sağlayan beyaz, hafif tanelerdir. Volkanik camdan üretilir; yapısında bir miktar bağlı su bulunan bu kayaç yaklaşık 900 derecede ısıtıldığında içindeki su buharlaşır ve tane patlayarak hacminin yedi ila on altı katına çıkar. Ortaya çıkan gözenekli parçalar hem hava boşluğu oluşturur hem de yüzeyinde bir miktar su tutar. Çürümediği ve zamanla ufalanmadığı için saksıda yıllarca aynı işi görür.
Tane boyutu en önemli seçim kriteri
Perlit alırken yapılan en yaygın hata, tane boyutuna bakmadan sipariş vermektir. Aynı isimle satılan iki ürün tamamen farklı işler için üretilmiş olabilir.
İnce perlit yaklaşık 1 ila 3 mm arasındadır. Tohum çimlendirme karışımlarında ve çelik köklendirmede kullanılır, ince yapılı harçlara pürüzsüz karışır. Buna karşılık sulamada yüzeye çıkıp yüzme eğilimindedir ve en çok toz yapan gruptur.
Orta boy perlit en çok kullanılan ölçüdür ve piyasadaki hazır saksı topraklarının içinde genelde bu boyut bulunur. Su tutma kapasitesi ince ile iri arasında dengelidir, saksı bitkilerinin çoğunda ve balkon saksılarında sorunsuz çalışır.
İri perlit 3 ila 7 mm aralığındadır. Sukulent, kaktüs ve orkide karışımlarında, ayrıca ağır killi bahçe topraklarında kullanılır. Su tutma kapasitesi düşük olduğu için drenajı en çok artıran gruptur. Bahçe toprağına karıştırıldığında ince tanelere göre daha az dağılır ama kaba yapısı nedeniyle küçük saksılarda fazla boşluk bırakır.
Ürün açıklamasında milimetre değeri verilmemişse ve sadece kaba, orta gibi ifadeler kullanılmışsa fotoğraftaki tanelerin bir cetvele göre büyüklüğüne bakmak gerekir. Ambalaj içinde çok fazla toz ve kırık tane bulunması, elenme kalitesinin düşük olduğunu gösterir.
Perlit mi vermikulit mi
Bu iki malzeme aynı raflarda yan yana durduğu ve benzer göründüğü için karıştırılır, oysa görevleri neredeyse zıttır.
Perlit suyu hızla geçirir ve az tutar; amacı toprakta hava boşluğu oluşturmaktır. Vermikulit ise katmanlı yapısı sayesinde çok daha fazla su ve besin tutar. Kuruma sorunu yaşayan, sürekli nemli kalması gereken bitkilerde vermikulit tercih edilir. Kök çürümesi sorunu yaşanan, fazla su tutan topraklarda ise perlit gerekir.
Tohum çimlendirme karışımlarında ikisi birlikte kullanılır. Eşit oranda perlit, vermikulit ve hindistan cevizi torfu karıştırıldığında hem nemi tutan hem havalanan bir ortam elde edilir.
Ne kadar kullanılmalı
Genel amaçlı saksı karışımlarında perlit oranı hacim olarak yüzde 10 ile yüzde 30 arasında tutulur. Bu oran çoğu iç mekan bitkisi için yeterlidir.
Sukulent, kaktüs ve orkide gibi hızlı kuruma isteyen bitkilerde oran yüzde 50’ye kadar çıkarılabilir. Killi bahçe topraklarında ise anlamlı bir fark yaratmak için en az yüzde 25 oranında karıştırmak gerekir; daha düşük oranlar toprağın yapısını değiştirmez.
Çelik köklendirmede perlit tek başına ya da dörtte üç perlit ile dörtte bir torf karışımı halinde kullanılır. Köklenen çelikler bu ortamdan kök zedelemeden çıkarılabildiği için dikim sonrası şok az olur.
Sıkça yapılan bir hata, perliti saksının dibine drenaj katmanı olarak sermektir. Drenaj deliği olmayan bir kapta bu uygulama işe yaramaz, sadece suyun biriktiği bölgeyi yukarı taşır. Perlit toprağa karıştırılarak kullanılır.
Ambalaj hacmi ve ağırlık
Perlit çok hafif olduğu için ambalajlarda ağırlık değil hacim yazılır. 1 ila 5 litrelik küçük paketler birkaç saksı için, 8 ila 20 litrelik paketler bir balkon ya da küçük bir koleksiyon için uygundur. 100 litre ve üzeri büyük torbalar sera, yükseltilmiş yatak ve topraksız tarım uygulamaları içindir; bu boyuttaki bir torba yaklaşık 10 ila 13 kg gelir.
Depolamada torbanın ağzını kapalı tutmak gerekir. Perlit nem çekmez ama açık kalan torbaya toz ve tohum karışabilir. Ayrıca hafif olduğu için rüzgarlı bir yerde açık bırakılan torba kolayca dökülür.
Toz sorunu ve güvenli kullanım
Perlitin en can sıkıcı yanı kuru halde çıkardığı ince tozdur. Bu toz silis kökenlidir ve solunduğunda solunum yollarını tahriş eder. Torbanın dibine yaklaştıkça toz miktarı artar, çünkü taşıma sırasında kırılan taneler orada birikir.
Bunu önlemenin en basit yolu perliti karıştırmadan önce hafifçe ıslatmaktır. Bir püskürtme şişesiyle yüzeyi nemlendirmek tozun havalanmasını büyük ölçüde durdurur. Nemlendirilemeyecek durumdaysa toz maskesi takmak ve karıştırma işini kapalı bir odada değil açık havada yapmak gerekir.
Perlit yanmaz, kokusuzdur, asitliği nötre yakındır ve toprağa herhangi bir kimyasal bırakmaz. Islatıldıktan ve karışıma girdikten sonra herhangi bir risk taşımaz. Karıştırma sırasında elleri korumak için eldiven kullanmak, kuru tanelerin cildi kurutmasını engeller. Karışım hazırlandıktan sonra kabın kenarına yapışan tozu suyla durulamak, ilk sulamada toprağın yüzeyinde beyaz bir tabaka oluşmasını önler.