Sphagnum Yosunu Alırken Nelere Dikkat Edilmeli?
Sphagnum yosunu, orkide yetiştirenlerin, etçil bitki meraklılarının ve çelik köklendirenlerin en çok kullandığı malzemelerden biridir. Bataklık yüzeyinde büyüyen bu yosun kurutulup preslenerek satılır, suya konduğunda birkaç dakikada eski hacmine döner. Kendi ağırlığının çok üzerinde su tutar ama lifleri arasında hava boşlukları kaldığı için kökleri boğmaz. Bu iki özelliğin bir arada bulunması onu diğer yetiştirme ortamlarından ayırır.
Sphagnum yosunu ile torf aynı şey değil
Marketlerde satılan torf paketlerinde de sphagnum kelimesi geçer ve bu ciddi bir karışıklığa yol açar. İkisi aynı bitkiden gelir ama farklı katmanlardan alınır.
Sphagnum yosunu bataklığın yüzeyindeki canlı katmandan hasat edilir. Uzun lifli, esnek, süngerimsi bir yapısı vardır ve asitliği nötre yakındır. Torf ise aynı bataklığın altındaki, yüzlerce yılda çürüyerek sıkışmış ölü katmandır. İnce taneli, koyu kahverengi bir malzemedir, asitliği 3,0 ile 4,5 arasında değişir ve içinde yosun dışında başka bitki kalıntıları da bulunur.
Bu fark kullanımı doğrudan belirler. Orkide, etçil bitki ve çelik köklendirmede uzun lifli sphagnum kullanılır. Torf ise toprak karışımlarına su tutuculuğu artırmak ve asitliği düşürmek için katılır. Birini diğerinin yerine koymak beklenen sonucu vermez.
Uzun lifli ve öğütülmüş formlar
Aynı yosun iki farklı biçimde satılır. Uzun lifli olanda yosunun doğal yapısı bozulmadan bırakılır; lifler birbirine dolanır, elle sarılıp saksıya yerleştirilebilir. Orkide saksılarında, yosun sopası doldurmada ve hava daldırmasında bu form kullanılır.
Öğütülmüş yosun ince parçalara ayrılmıştır. Tohum çimlendirme karışımlarında ve toprak katkısı olarak işe yarar ama saksıda tek başına kullanıldığında sıkışır, hava boşlukları kapanır. Ürün açıklamasında lif uzunluğuna dair bilgi yoksa fotoğraftaki dokuya bakmak gerekir; saç teli gibi uzun ve birbirine dolanmış lifler görünüyorsa iyi bir üründür, kısa ve toz halinde bir yığın görünüyorsa saksı kullanımı için uygun değildir.
Menşe ve kalite farkı
Sphagnum yosunu farklı ülkelerden gelir ve bunların dayanıklılığı belirgin şekilde değişir. Güney yarımküre kaynaklı yosunlar, özellikle Yeni Zelanda ve Şili menşeli olanlar, en uzun lifli ve en dayanıklı gruptur. Yapılarındaki doğal fenol bileşikleri çürümeyi yavaşlattığı için saksıda üç dört yıl bozulmadan kalabilirler. Kuzey yarımküre kaynaklı ve kısa lifli yosunlar daha ucuzdur ama yoğun sulama ve gübreleme koşullarında dokuz on iki ayda dağılmaya başlar.
Ambalajın içinden çıkan malzemenin temizliği de kaliteyi gösterir. İyi elenmiş bir üründe dal parçası, çam iğnesi ve toprak kalıntısı çok azdır. Yapay boya kullanılmış yosunlar yeşil görünse de bitki köküne temas ettiğinde sorun çıkarabilir; doğal olarak kurutulmuş yosun soluk yeşil, gri ve açık kahverengi tonlarındadır.
Ağırlık ve şişme hacmi nasıl okunur
Bu üründe fiyat karşılaştırması yaparken hacim yerine kuru ağırlığa bakmak gerekir, çünkü ambalajlarda yazan hacim ıslatıldıktan sonra ulaşılan değerdir. Örneğin 285 gramlık preslenmiş bir blok yaklaşık 33 litre, 1 kilogramlık bir blok yaklaşık 38 ila 57 litre, 2 kilogramlık bir paket ise 80 litre civarına şişer. Aradaki farkın nedeni presleme yoğunluğudur.
Küçük bir orkide saksısı için 100 ila 200 gramlık paketler yeterlidir. Birkaç bitki, bir yosun sopası dolgusu ve terraryum için 1 kilogramlık blok mantıklıdır. Preslenmiş bloklar depolamada çok az yer kapladığı için büyük paket almak pratik açıdan sorun yaratmaz.
Nerelerde kullanılır
Orkide yetiştirmede en yaygın kullanım alanıdır. Falenopsis türleri uzun lifli yosunda köklerini rahatça yayar; yosun nemi tutar ama lifler arasındaki boşluk sayesinde kök havasız kalmaz. Saksı büyüklüğüne göre iki üç yılda bir yenilenmesi gerekir.
Etçil bitkilerde düşük besinli ortam şart olduğu için sphagnum yosunu neredeyse zorunlu bir malzemedir. Çelik köklendirme ve hava daldırmasında da sık kullanılır; nemli yosuna sarılan gövde bölümü birkaç hafta içinde kök verir.
Tırmanan bitkiler için kullanılan yosun sopalarının içine doldurulan malzeme de budur. Ayrıca sürüngen ve amfibi terraryumlarında nem bölgesi oluşturmak, deri değiştirme dönemlerinde nemli bir köşe sağlamak için kullanılır. Asma sepetlerin iç astarı olarak da işe yarar.
Islatma, saklama ve hijyen
Preslenmiş blok doğrudan kullanılmaz. Ilık suda on dakika kadar bekletilir, tamamen şiştikten sonra avuç içinde sıkılarak fazla su atılır. Sıkıldığında birkaç damla su çıkacak kadar nem kalması yeterlidir; sırılsıklam yosun kökleri çürütür. Sert kireçli su etçil bitkilerde sorun yarattığı için bu bitkilerde damıtılmış veya yağmur suyu tercih edilir.
Kalan yosun kuru ve havadar bir yerde saklanmalıdır. Nemli halde kapalı torbada bırakılırsa küflenir. Bir kez ıslatılıp kullanılmayan yosun kurutulup tekrar kaldırılabilir.
Kuru yosunla çalışırken eldiven takmak ve tozunu solumamak gerekir. Doğadan gelen bu malzemede toprak kaynaklı bir mantar bulunabilir ve bu mantar elde bulunan küçük kesiklerden girerek cilt enfeksiyonuna yol açabilir. Çalışma sonrası elleri yıkamak, tozlu paketleri açık havada açmak basit ama etkili önlemlerdir.