Monstera Toprağı Seçerken Bilinmesi Gerekenler
Deve tabanı, doğada toprağın içinde değil ağaç gövdelerine tutunarak büyür. Kökleri sürekli ıslak bir ortamda değil, yağmurdan sonra hızla kuruyan gevşek bir organik tabakada gelişir. Saksıya alındığında da aynı koşulu bekler. Bu yüzden marketten alınan standart çiçek toprağı çoğu zaman soruna yol açar; sıkışır, su tutar ve kökler oksijensiz kalır. Deve tabanı için satılan karışımlar bu farkı kapatmak üzere hazırlanır.
Neden standart saksı toprağı yeterli olmuyor
Genel amaçlı saksı toprakları ağırlıklı olarak ince torf ve az miktarda perlitten oluşur. Su tutma kapasitesi yüksektir ama hava boşlukları azdır. Sulama tekrarlandıkça bu topraklar yerleşip sıkışır, kök bölgesindeki oksijen düşer. Deve tabanının kökleri nefes alarak çalışır; oksijen azaldığında su ve besin alımı yavaşlar. Dışarıdan bakınca bitki bir süre normal görünür, sonra aniden yapraklar sararmaya ve kahverengi lekeler çıkmaya başlar. Kök çürümesinin en yaygın nedeni fazla su vermek değil, suyun çıkamadığı bir toprakta bitkinin bekletilmesidir.
Karışımın içindeki malzemeler ne işe yarar
Hazır deve tabanı karışımlarının etiketinde birbirine benzeyen isimler geçer ama her birinin işlevi farklıdır.
Çam kabuğu karışımın iskeletini kurar. İri parçalar arasında kalıcı hava boşlukları oluşturur ve yavaş çürüdüğü için bu boşluklar bir iki yıl boyunca kapanmaz. Tane boyutu 10 ila 18 mm arasında olan kabuk parçaları büyük saksılar için uygundur, küçük saksılarda 6 ila 12 mm arası daha dengeli çalışır.
Hindistan cevizi torfu yani kokopit nemi tutan bileşendir. Torfun aksine kuruduğunda sertleşip suyu itmez, tekrar ıslandığında hızla emer. Karışımın tümüyle kuruyup bitkinin susuz kalmasını engeller.
Perlit ve volkanik taş drenajı ayakta tutar. Perlitin tane boyutu önemlidir; 4 ila 8 mm arasındaki iri perlit iş görür, toz haline gelmiş ince perlit sulamada dibe çöker ve işe yaramaz.
Biyokömür ve odun kömürü besin tutma kapasitesini artırır, aynı zamanda karışımın içinde biriken tuzları ve kokuyu bağlar. Solucan gübresi ise yavaş salınımlı besin sağlar ve toprağa faydalı mikroorganizma katar. Bazı karışımlarda mikoriza mantarı da bulunur; bu mantarlar kök yüzeyine yerleşerek besin alımını artırır.
Oran ve tane boyutu neden önemli
Piyasadaki hazır karışımların çoğu yaklaşık yüzde 40 kabuk, yüzde 30 kokopit veya torf, yüzde 20 perlit ve yüzde 10 solucan gübresi oranındadır. Bu dağılım çoğu ev koşulunda çalışır. Havanın kuru olduğu, kaloriferli ve az nemli ortamlarda kokopit oranı biraz yüksek karışımlar daha uygundur, çünkü toprak çok hızlı kuruyunca bitki sürekli susuz kalır. Nemli ve serin ortamlarda ise kabuk ve perlit oranı yüksek, daha iri taneli karışımlar tercih edilmelidir.
Ürün açıklamasında sadece içerik listesi verilip oran belirtilmemişse, torbanın fotoğrafına bakmak fikir verir. Karışımda gözle görülür kabuk parçaları varsa yapı gevşektir. Torba içeriği ince ve homojen bir toz gibi duruyorsa o karışım deve tabanı için fazla yoğundur.
Doğru karışım elde sıkıldığında topak yapmaz, avuçtan bırakılınca dağılır. Sulamadan sonra saksının ağırlığı dört ila yedi gün içinde belirgin şekilde azalmalıdır. Yedi on gün boyunca ağır kalıyorsa karışım o ortam için fazla yoğundur.
Torflu ve torfsuz karışımlar
Son yıllarda torf içermeyen karışımlar yaygınlaştı. Bunlarda torfun yerini kokopit, biyokömür, solucan gübresi ve elenmiş kabuk alır. Çevresel açıdan tercih edilmelerinin yanında pratik bir farkları da vardır; torf bir kez tamamen kuruduğunda su almakta zorlanırken kokopit bu sorunu yaşatmaz. Buna karşılık torflu karışımlar biraz daha ucuzdur ve nemi daha uzun tutar.
Bir başka ayrım da sinek sorunudur. Kompost ve ince kabuk içeren karışımlarda mantar sineği daha kolay ürer. Bu böceklerden rahatsız olanlar için kompost içermeyen, üstü perlit veya iri taneyle kaplanabilen karışımlar daha rahat kullanılır.
Asitlik ve gübre
Deve tabanı hafif asidik ortamda beslenir; yaklaşık 5,5 ile 7,0 arasındaki değerler uygundur. Aşırı asidik karışımlarda bazı besinler kök tarafından alınamaz hale gelir. Torfsuz karışımlar genelde bu aralığın üst tarafında kalır.
Hazır karışımların bir kısmı altı aya kadar besin veren gübre içerir. Bu tip torbalarda ilk aylarda ek gübre vermek gerekmez, hatta zararlı olabilir. Gübresiz karışımlarda ise büyüme mevsiminde ayda bir kez yarı dozda sıvı gübre yeterlidir.
Hacim hesabı ve saksı değişimi
Torbaların üzerinde hacim litre veya galonun dörtte biri olan ölçüyle yazılır. Kabaca 16 cm çapındaki bir saksı yaklaşık 2 litre karışım alır, 21 cm çapındaki bir saksı için 5 litre civarı gerekir. Küçük torbalar tek bir saksı için, 8 litre ve üzeri torbalar birden fazla bitki ya da ilerideki saksı değişimleri için mantıklıdır. Karışımı torbada saklarken ağzını kapatmak ama tamamen havasız bırakmamak gerekir, nemli halde uzun süre kapalı kalırsa küflenir.
Saksı değişiminde eski toprağı köklerden tamamen ayıklamaya çalışmak yerine, dış kısımdaki sıkışmış tabakayı almak yeterlidir. Yeni saksı bir öncekinden en fazla iki üç santim geniş seçilmeli; fazla büyük saksıda karışım uzun süre nemli kalır. Sulama sonrası suyun saksı altından rahatça akması, karışımın doğru çalıştığını gösteren en basit işarettir.