Fide Dikme Aparatı Nasıl Seçilir?
Elli fide ya da iki yüz çiçek soğanı dikeceğiniz bir günde mala ile çalışmak, işi gereksiz yere uzatır ve dizinizi bitirir. Dikim aparatları bu işi hem hızlandırır hem de her deliği aynı derinlikte açtığı için bitkilerin düzgün çıkmasını sağlar. Piyasada birbirinden çok farklı çalışan birkaç ürün tipi var; hangisine ihtiyacınız olduğunu belirlemek seçimin ilk adımı.
Aparat tipleri
Delik açma çubukları, ucu sivri, üstünde T ya da D biçiminde tutamak olan basit aletlerdir. Toprağa saplanır, çıkarıldığında konik bir delik bırakır. Tohum, soğan, sarımsak dişi ve küçük fide için kullanılır. Toprağı devirmediği için yapıyı bozmaz ve komşu köklere zarar vermez.
Silindirli soğan dikiciler, toprağı bir tüp içine alıp çıkarır. Geriye tam çaplı, düz kenarlı bir çukur kalır. Lale, nergis ve dalya gibi büyük soğanlarda en hızlı yöntem budur. Kısa saplı olanlar elle, uzun saplı olanlar ayakla bastırılarak çalışır.
Dar ve uzun spatulalar, fide kaplarındaki bitkileri kökünü sıkıştırmadan çıkarmak için üretilir. Ucun genişliği bir viyol gözünden ince olduğu için kök topağı bütün kalır.
Fide maşaları da aynı işi kavrayarak yapar. Uçları geniş ve dişlidir, fideyi gövdesinden değil kök topağından tutar. Fide gövdesini parmakla sıkmak, o bitkinin şansını belirgin biçimde düşürür.
Son grup, uzun saplı yarı otomatik dikim makineleridir. Konik ağız toprağa sokulur, üstteki delikten fide bırakılır, tutamaktaki kola basıldığında ağız açılır ve fide toprağa yerleşir. Sıra dikimi yapan sebze yetiştiricileri için zaman kazandırır.
Silindirli modellerde boşaltma düzeneği
Silindirli soğan dikicilerde en çok şikayet edilen konu, tüpün içinde kalan toprağın çıkmamasıdır. İyi modellerde tutamağı sıktığınızda tüp iki parçaya ayrılır ve toprak kendiliğinden düşer. Yaylı bu düzenek olmadan, killi toprakta her delikten sonra tüpü elle boşaltmak gerekir ve iş iki katına çıkar.
Tüpün alt kenarındaki testere dişleri de fark yaratır. Dişli kenar, çim kökünü ve sıkışmış toprağı keserek girer; düz kenarlı tüpler çimenlikte sıkışıp kalır.
Tüp çapı 5 ile 8 santimetre arasında değişir. Büyük çap daha geniş delik açar ama sert toprakta bastırmak zorlaşır.
Derinlik ölçeği
Gövdeye kazınmış santimetre çizgileri küçük bir ayrıntı gibi görünür ama dikim başarısını doğrudan etkiler. Genel kural, soğanın kendi boyunun üç katı derinliğe dikilmesidir. Lale ve nergis için bu, 11 ile 16 santimetre arasına denk gelir. Küçük soğanlar boyunun iki üç katı derinlikte iyi sonuç verir.
Ölçeği olmayan bir aletle çalışırken derinlik gözle tahmin edilir ve tarlada bazı soğanlar yüzeye yakın kalır. Yüzeye yakın kalan soğanlar kışın donar, çok derine giden soğanlar geç çıkar.
Uzun saplı modeller
Eğilmeden çalışmak isteyenler için 90 ile 95 santimetre arasında saplı modeller satılır. Ayak basma çıkıntısı, vücut ağırlığınızı toprağa aktarmanızı sağlar; bu yüzden killi ve sıkışmış toprakta kısa saplı modellere göre çok daha etkilidirler.
Bu ürünlerde bakılacak nokta gövdenin taşıma kapasitesidir. Tek borulu ucuz modeller, üzerine basıldığında bağlantı noktasından eğilir. Çift borulu gövdeler 45 kilogramın üzerinde yüke dayanır ve yıllarca düz kalır.
Malzeme
Paslanmaz çelik uçlar nemli toprakta paslanmaz ve keskinliğini korur. Karbon çeliği daha serttir, sıkışmış toprakta bükülmez, ancak kaplaması çizildiğinde paslanır. Döküm alüminyum kafalar hafiftir ve pas tutmaz, buna karşılık taşlı toprakta çelik kadar dayanmaz.
Plastik gövdeli delik çubukları ucuzdur ama güneş altında bırakıldığında kırılganlaşır. Sert toprakta plastik uç eğilir. Ahşap saplı, pirinç ya da çelik uçlu modeller onlarca yıl kullanılır.
Tutamak biçimi bilek sağlığı açısından önemli. T ve D biçimli tutamaklar, düz saplı olanlara göre çok daha az bilek zorlar; yüzlerce delik açacaksanız bu fark ikinci saatte hissedilir.
Kullanım ve bakım
Bütün bu aletler hafif nemli toprakta en iyi sonucu verir. Kupkuru toprakta uç girmez, çamurlu toprakta ise tüpün içi yapışır ve boşalmaz. Dikimden bir gün önce alanı hafifçe sulamak işi belirgin biçimde kolaylaştırır.
Soğanları dikerken sivri ucun yukarı bakması gerekir. Delik dizisini cetvelle sıralamak yerine 6-8 santimetre aralıklarla dağınık bir küme halinde açarsanız çiçekler doğal bir dağılımla çıkar.
Fideyi yerleştirdikten sonra toprağı ayakla değil elle bastırın. Ayakla sıkıştırılan toprak, kökün ilerlemesini engelleyecek kadar sertleşir.
Kullanım sonrası uçtaki toprağı fırçalayın ve aleti kuru bırakın. Ahşap saplara sezonda bir kez keten yağı sürmek çatlamayı önler. Silindirli modellerde yaylı düzeneğe kaçan kum, yayın çalışmasını engeller; sezon sonunda mekanizmayı suyla temizleyip kurulamak yeterlidir.