Bonsai Seti Alırken Nelere Dikkat Edilmeli ?
Bonsai seti adıyla satılan ürünler birbirinden çok farklı iki gruba ayrılır. Birincisi budama ve şekillendirme için hazırlanmış metal alet takımları, ikincisi tohumdan başlayarak ağaç yetiştirmeyi amaçlayan başlangıç kutularıdır. İkisi de aynı başlıkta listelendiği için sipariş verirken karıştırılabiliyor. Elinizde zaten bir ağaç varsa alet setine, sıfırdan başlamak istiyorsanız tohum setine ihtiyaç duyarsınız.
Alet setinde hangi parçalar gerçekten kullanılır
Piyasadaki setler dört parçadan başlayıp on parçaya kadar çıkar. Parça sayısı fazla olan set her zaman daha kullanışlı değildir, çünkü bazı aletler yıllarca kutuda bekler.
Gerçekten sık kullanılan üç alet vardır. Bunlardan ilki bonsai makasıdır; ince dalları, yaprak saplarını ve sürgünleri kesmek için kullanılır. İkincisi içbükey dal kesicisidir. Bu aletin ağzı dalı gövde hizasından değil, gövdeye doğru içeri girecek şekilde keser. Böylece oluşan yara kabuk seviyesine kapanır ve iyileşen bölge dışarı çıkıntı yapmaz. Üçüncüsü tel kesicidir; kısa ve kalın ağzı, sarılan telin altına girip gövdeye dokunmadan kesmeye yarar. Normal bir pense bu işi yaparken kabuğu ezer.
Diğer parçalar ilerleyen dönemde işe yarar. Yuvarlak ağızlı kesici, budanan yerdeki çıkıntıyı oyarak alır. Kök kancası ve kök makası saksı değişiminde kullanılır. Jin pensesi ise kuru dal ve gövde işlemesi için gereklidir, yani ileri seviye bir alettir. Cımbız çok sık gözden kaçar ama yosun temizleme, iğne yaprak ayıklama ve böcek toplama işlerinde en çok kullanılan parçalardan biridir.
Çelik türü ve ağız yapısı
Setlerin çoğu ya paslanmaz çelikten ya da yüksek karbonlu çelikten üretilir. Paslanmaz çelik nemli ortamda paslanmaz ve bakım gerektirmez, buna karşılık bilendiği zaman kolay keskinleşmez. Karbonlu çelik daha keskin bir ağız tutar ve bilemesi kolaydır ama ıslak bırakıldığında paslanır. Kök ve toprak işlerinde sürekli su ile temas ediliyorsa paslanmaz çelik, dal budamada keskinlik önceliğiniz ise karbonlu çelik daha uygundur. Yüzeyi siyah kaplamalı olan modellerde bu kaplama pas koruması sağlar ama çizildiğinde altında pas başlar.
Kaliteyi anlamanın en pratik yolu ağızlara bakmaktır. Alet kapatıldığında iki kesici ağız uç uca değil, birbirinin üstünden geçecek biçimde bindirmelidir. Uç uca kapanan ağızlar hem çabuk körelir hem de dalı tam kesmeyip lifli bir yara bırakır. Eklem yerinde boşluk olup olmadığı da denenmelidir; ağızlar yanlamasına oynuyorsa o alet temiz kesmez.
Alet boyu neye göre seçilir
Alet uzunluğu ağaç boyuyla doğrudan ilgilidir. 17 ila 18 cm uzunluğundaki kesiciler küçük ve masaüstü ağaçlar için kullanılır. 21 cm civarındaki ölçü orta boy ağaçların çoğunda iş görür ve genel amaçlı bir seçim olarak öne çıkar. 28 cm ve üzeri aletler ise kalın gövdeli, büyük ağaçlar içindir.
Basit bir kural vardır: kesilecek dalın kalınlığı, aletin ağız uzunluğunun yarısını geçmemelidir. Kalın bir dalı küçük bir kesiciyle tek hamlede almaya çalışmak hem aleti bozar hem de yarayı parçalar. Bu durumda birkaç küçük kesim yapmak daha doğrudur.
Tohum setlerinde gerçekçi beklenti
Tohum başlangıç kutuları genelde beş sekiz farklı ağaç tohumu, sıkıştırılmış toprak diskleri, küçük saksılar, etiketler, bir makas ve bir el kitapçığı içerir. Bu setler yeni başlayanlar için eğlenceli bir uğraş sağlar ama beklentiyi doğru kurmak gerekir.
İlk gerçek, sürenin uzunluğudur. Çimlenme çoğu türde iki ile sekiz hafta arasında olur. Fidenin bonsai biçimini alması ise yıllar sürer; ilk üç dört yıl sadece gövde kalınlaştırma ve kök geliştirme dönemidir. Kısa sürede masanızda küçük bir ağaç görmek istiyorsanız tohum yerine köklenmiş bir fide almak daha mantıklıdır.
İkinci gerçek, çimlenme oranıdır. Ladin ve çam gibi soğuk iklim türlerinin tohumları uyku dönemi geçirmek ister; ekilmeden önce nemli bir ortamda birkaç hafta buzdolabında bekletilmezse çimlenme oranı çok düşer. Setlerin kitapçığında bu adım anlatılıyorsa o set ciddi hazırlanmış demektir. Tropik kökenli türlerde ise böyle bir işleme gerek yoktur, sıcak ortamda daha hızlı çıkarlar.
Set içeriğindeki saksı, toprak ve gübre
Kutulardan çıkan saksılar genelde 16 x 12 x 6 cm gibi küçük ölçülerdedir ve sadece çimlendirme aşaması içindir. Fide 5 ila 8 cm boya ulaştığında daha derin bir kaba alınmalıdır, aksi halde kök gelişimi durur. Saksıların altında drenaj deliği ve altlık olup olmadığına bakmak gerekir.
Toprak diskleri hindistan cevizi torfundan üretilir. Su ile şişerek hacim kazanırlar ve çimlendirme için uygundur, ancak uzun vadede bonsai için kullanılan gözenekli karışımların yerini tutmazlar.
Setlerde gübre çıkması şart değildir; ilk aylarda gübreye zaten gerek yoktur. Yavaş salınımlı granül gübreler dokuz aya kadar besin verir ve toprağa karıştırılmadan gövdenin çevresine serpilir.
Aletlerin her kullanımdan sonra reçine ve toprak kalıntısından temizlenip kuru bezle silinmesi, yılda birkaç kez ince makine yağıyla yağlanması ömürlerini belirgin şekilde uzatır. Nemli bir dolapta değil, kuru bir kutuda ya da bez rulo içinde saklanmalıdırlar.