Biyokömür Alırken Nelere Dikkat Edilmeli?
Biyokömür, bitkisel atıkların oksijensiz ortamda yüksek sıcaklıkta karbonlaştırılmasıyla üretilen gözenekli bir malzemedir. Toprağa katıldığında bir gübre gibi davranmaz; besin vermez, ama besinleri ve suyu tutup köklerin ulaşabileceği yerde bekletir. Yapısındaki milyonlarca mikroskobik gözenek aynı zamanda faydalı mikroorganizmalara yerleşecek alan sağlar. Toprakta çok yavaş bozulduğu için etkisi yıllarca sürer.
Mangal kömürüyle aynı şey değil
Piyasada bahçe kömürü, tarım kömürü ve biyokömür isimleriyle satılan ürünler genelde aynı malzemedir. Ancak mangal kömürü bunlardan tamamen ayrıdır. Mangal kömürlerinin çoğunda yanmayı kolaylaştıran kimyasal katkılar bulunur ve bunlar bitki köküne zarar verir. Ürün açıklamasında katkı içermediği, saf bitkisel hammaddeden üretildiği belirtilmelidir.
Üretim sıcaklığı da malzemenin karakterini belirler. 500 ile 700 derece arasında üretilen biyokömürler daha kararlı bir yapıya ve daha geniş iç yüzeye sahiptir. Bu bilgi her pakette yazmaz ama yazıyorsa üreticinin işi ciddiye aldığını gösterir.
En kritik ayrım: şarj edilmiş mi, çıplak mı
Biyokömür satın alırken gözden kaçırılan en önemli nokta budur. Yeni üretilmiş biyokömürün gözenekleri boştur ve bu boş gözenekler toprağa girdiğinde çevresindeki azotu, fosforu ve potasyumu emer. Sonuç, ilk aylarda bitkilerde besin eksikliğidir; yapraklar sararır, büyüme yavaşlar. Bu duruma azot bağlanması denir ve biyokömür kullanan çoğu kişinin hayal kırıklığına uğramasının nedeni tam olarak budur.
Şarj edilmiş ürünlerde bu sorun üretim aşamasında çözülmüştür. Kömür, kullanılmadan önce sıvı gübre, solucan gübresi, kompost ya da hümik asit içeren bir çözeltiyle doyurulur. Paket üzerinde şarj edilmiş, hümik asitle zenginleştirilmiş ya da mikroorganizma eklenmiş gibi ifadeler varsa ürün doğrudan kullanılabilir.
Çıplak biyokömür daha ucuzdur ve kullanmadan önce kendiniz doyurabilirsiniz. Kömürü sıvı gübreyle birebir oranda karıştırıp en az iki saat, tercihen bir gün bekletmek yeterlidir. Kompost yığınına karıştırıp birkaç hafta bırakmak da aynı işi görür. Bu adımı atlayıp doğrudan toprağa karıştırmak ilk sezonu boşa geçirmek anlamına gelir.
Tane boyutu kullanım yerini belirler
Saksı bitkilerinde ve teraryumlarda 3 ila 7 mm arasındaki taneler kullanılır. Bu boyut toprağın kök çevresinde sıkışmasını engeller, aynı zamanda karışıma rahat dağılır. Orkide ve bonsai karışımlarında da bu ölçü tercih edilir.
Bahçe ve yükseltilmiş yataklarda daha iri taneler işe yarar, çünkü toprakta uzun süre yapı sağlarlar. Çim alanlarda ise granül haline getirilmiş, su ile temas ettiğinde dağılan formlar kullanılır. Bu granüller serpme makinesinden geçebilir ve toz kaldırmaz. Toz halindeki biyokömür rüzgarda savrulur, uygulaması zordur ve solunması sağlıklı değildir; bu yüzden toz ürünler ıslatılarak kullanılmalıdır.
Hammaddenin etkisi
Biyokömür sert ağaç, orman artıkları, pirinç kabuğu, bambu ya da zeytin çekirdeği gibi farklı hammaddelerden üretilir. Sert ağaç kaynaklı olanlar daha ağır ve sağlam yapılıdır, toprakta uzun süre bozulmadan durur. Pirinç kabuğundan üretilenler daha hafiftir ve yapısında bir miktar potasyum ile fosfor bulunur, yani küçük de olsa besin katkısı sağlar. Bitkisel atıklardan üretilen kömürler odun kaynaklı olanlara göre bazı çalışmalarda daha hızlı olumlu sonuç vermiştir.
Menşe belirtilmeyen ve hangi hammaddeden üretildiği yazılmayan ürünlerde içerik tutarsızlığı riski yüksektir. Aynı markadan alınan iki paketin farklı tane yapısında çıkması bu ürün grubunda karşılaşılan bir sorundur.
Ne kadar kullanılmalı
Saksı toprağına karıştırırken bir ölçü biyokömüre dokuz ölçü toprak oranı yaygın bir başlangıçtır, yani hacim olarak yaklaşık yüzde on. Bahçe topraklarında yüzde beş ile yüzde on arası oranlar çoğu durumda yeterlidir. Bazı uygulamalarda yüzde yirmiye kadar çıkıldığı olur ama bu oran her toprak için uygun değildir.
Toprağın mevcut durumu da sonucu etkiler. Organik maddesi düşük, kumlu ve besin tutmayan topraklarda biyokömürün faydası çok daha belirgindir. Zaten organik maddesi yüksek, verimli bir toprakta fark az hissedilir.
Asitlik konusunda dikkat gerekir. Biyokömür genelde bazik karakterlidir ve toprağın asitliğini düşürür. Asit seven bitkilerde, örneğin ortanca, açelya ve yaban mersini çevresinde yüksek oranda kullanmak sorun çıkarabilir.
Uygulama pratiği
Bahçede biyokömür yüzeye serpilip bırakılmaz, ilk 10 ila 15 cm derinliğe karıştırılır. Rüzgarlı bir günde uygulamadan önce hafifçe nemlendirmek hem savrulmayı engeller hem de tozu bastırır. Yeni ekim yapılacak bir yatakta en uygun zaman, dikimden birkaç hafta önce toprağa karıştırmaktır; böylece kömür toprak nemiyle dengelenir.
Saksı bitkilerinde ise karışım hazırlanırken diğer bileşenlerle birlikte kuru halde karıştırılır, ardından sulanır. Mevcut bir saksıya sonradan eklemek istenirse üst tabakadaki toprak birkaç santim kazınıp biyokömürle karıştırılarak geri konur. Torbanın ağzını kapalı ve kuru tutmak gerekir; nem çeken biyokömür topaklanır ve serpmesi zorlaşır.