Bitki Koruyucu Tel Seçerken Nelere Bakılmalı
Sabah bahçeye çıkıp yeni diktiğiniz marul fidelerinin dibinden kesildiğini görmek can sıkıcıdır. Tavşan, sincap, tarla faresi ya da komşunun tavukları, en çok emek verilen bitkileri birkaç gecede bitirebilir. Bitki koruyucu tel bu sorunu kimyasal kullanmadan çözen fiziksel bir engeldir. Bitkinin çevresine kafes biçiminde kurulur, güneşi, yağmuru ve havayı geçirir ama hayvanı içeri almaz. Doğru ürünü seçmek için de bakılması gereken birkaç teknik ayrıntı var.
Göz aralığı hangi hayvana göre belirlenir
Satın alırken ilk bakılacak şey telin göz aralığıdır, çünkü koruma büyük ölçüde buna bağlıdır. Yaklaşık 6 mm göz aralığına sahip sık dokulu çelik teller fare, tarla faresi ve köstebek gibi küçük kemirgenlere karşı bile geçit vermez. 13 mm göz aralığı tavşan, sincap ve köstebek için yeterlidir, biraz daha esnek olduğu için şekillendirmesi de kolaydır. Piyasada en yaygın olan altıgen gözlü kümes teli ise 2,5 ila 3 cm aralığındadır; yetişkin tavşanları ve tavukları durdurur ama yavru tavşanlar ve fareler bu deliklerden rahatça geçebilir. Bahçenizdeki asıl sorun fare veya tarla faresiyse altıgen tel yerine kare gözlü sık tel almanız gerekir.
Tel kalınlığı ve yüzey kaplaması
İki ürün aynı göz aralığına sahip olsa bile tel kalınlığı farklı olabilir. Ucuz modellerde 0,8 mm civarında tel kullanılır, bu kalınlık hafif kalır ve zamanla eğilmeye başlar. 1,1 mm ve üzeri kalınlıktaki teller rüzgarda ve hayvan baskısı altında şeklini korur, kar ağırlığı altında çökmez. Elinize aldığınızda paneli iki parmakla kolayca büküyorsanız o tel açık havada uzun süre dayanmaz.
Yüzey kaplaması da en az kalınlık kadar önemlidir. Çıplak çelik nemli toprakla temas ettiğinde bir sezonda paslanır. Galvaniz kaplama çinko tabakasıyla korozyonu yavaşlatır; kaynak sonrası galvanizlenen ürünlerde kaynak noktaları da korunduğu için ömrü daha uzundur. Plastik kaplamalı teller ise hem paslanmaya karşı daha dirençlidir hem de yeşil ve siyah renkleriyle bahçede daha az belli olur. Toz boyalı çelik de tercih edilebilir ama boyanın çizildiği yerlerden pas başlayabilir.
Yükseklik ve toprakla temas eden kısım
Tavşana karşı kurulan bir engelin en az 60 cm yüksekliğinde olması gerekir. Karın uzun süre yerde kaldığı bölgelerde tavşan kar üstünden daha yükseğe uzanabildiği için 76 cm ve üzeri daha güvenlidir. Kısa boylu sebze fideleri için satılan 30 cm yüksekliğindeki paneller yalnızca fide dönemi için işe yarar, bitki büyüdükçe üstten uzanmaya başlarlar.
Asıl gözden kaçan nokta alt kısımdır. Tavşan ve sincap engeli aşamayınca altını kazmayı dener. Telin alt ucunu 5 ila 16 cm derinliğe gömmek ya da dışa doğru kıvırıp toprağa yatırarak L biçimi vermek bu kazma denemesini büyük ölçüde durdurur. Kazık kullanacaksanız U biçimli kazıkların sayısı önemlidir; her panel için en az iki kazık, rüzgarlı bölgelerde üç kazık kullanmak gerekir.
Panel, rulo ve hazır kafes arasındaki fark
Paket içeriğine göre üç farklı ürün tipi vardır. Panelli setlerde genelde 30×40 cm boyutlarında düz parçalar bulunur ve bunlar plastik kelepçelerle birleştirilir. Üç panelle yuvarlak, dört panelle kare bir kafes kurulur, daha büyük bitkiler için panel sayısı artırılabilir. Bu sistemin avantajı bitkiye göre çap ayarlayabilmenizdir; dezavantajı her kurulumda kelepçe bağlamanız gerekmesidir.
Rulo tipi ürünler genelde 10 metre uzunluğunda ve 40 cm eninde satılır. Serbestçe kesilebildiği için sıra ekimi yapılan sebze yataklarında ve düzensiz alanlarda daha kullanışlıdır. Kesim için pense ve eldiven şarttır, kesik uçlar keskin kalır. Bazı setlerde bu ikisi kutudan çıkar, bazılarında ayrıca almanız gerekir.
Hazır çan kafesler ise tek parça olarak gelir, üstü kapalıdır ve doğrudan bitkinin üzerine kapatılır. 24×24 cm gibi küçük ölçüler fideler için, 31 cm çap ve 51 cm yüksekliğe sahip olanlar domates, gül ve çalı formundaki bitkiler için uygundur. Çift katmanlı ve açılır kapaklı modellerde üst parça çıkarılarak bitki büyüdükçe yükseklik artırılabilir, sulama ve hasat için de kafesi tamamen sökmek gerekmez. Ayak uzunluğu 8 cm civarında olan modeller toprağa daha sağlam oturur.
Set içeriği ve kurulum kolaylığı
Ürün açıklamalarındaki panel sayısı ile kafes sayısı çoğu zaman karıştırılır. On beş panelden oluşan bir set, üçer panel birleştirildiğinde beş kafes verir; dört panelle kare kurarsanız bu sayı üçe düşer. Kaç bitkiyi korumak istediğinizi baştan hesaplayıp panel sayısını buna göre seçmek gerekir.
Kutudan çıkan yardımcı parçalar da işi hızlandırır. Plastik kelepçe sayısı panel sayısının en az beş katı olmalı, aksi halde birleşim noktaları gevşek kalır. Kelepçeler açık havada güneş altında zamanla kırılganlaşır, bu yüzden birkaç sezon sonra yenilenmesi gerekebilir; kalıcı çözüm isteyenler ince galvaniz bağlama teli kullanabilir. Kurulum sırasında ek alet gerektirmemesi çoğu sette öne çıkan bir özelliktir, ancak rulo tipi ürünlerde kesme pensesi zorunludur.
Depolama da satın alma kararını etkiler. Düz panelli sistemler sezon sonunda sökülüp üst üste istiflendiğinde çok az yer kaplar. Tek parça çan kafesler ise iç içe geçmiyorsa kışın ciddi bir depolama alanı ister.
Ağaç gövdesi ve kış koruması
Bitki koruyucu tel yalnızca sebze yatağında kullanılmaz. Kışın besin azaldığında tavşanlar genç meyve ağaçlarının kabuğunu kemirir ve halka biçiminde soyulan gövde ağacı öldürür. Bunu önlemek için 60 cm eninde bir tel şeridi gövdenin çevresine silindir şeklinde sarılır. Silindirin gövdeye değmemesi, aralarında en az 5 cm boşluk kalması gerekir; aksi halde hayvan tele bastırıp kabuğa ulaşabilir. Alt ucu 5 cm kadar toprağa gömülür, silindir de bir çubukla desteklenerek devrilmesi engellenir. İlkbaharda söküp düz halde istiflerseniz aynı teller yıllarca kullanılabilir.