Kış aylarının vazgeçilmez ev bitkisi açelya, rengârenk çiçekleri ve uzun çiçeklenme süresiyle evlerimizin en güzel köşe süslerinden biri. Özellikle Japon açelyası ve Hint açelyası türleri, iç mekân bitkisi olarak en çok tercih edilen çeşitler arasında yer alıyor. Bu zarif bitki, çiçeklerinin şekli, rengi ve açma dönemleriyle birbirinden farklı seçenekler sunuyor.
Düzenli budama ile açelyaya piramit veya top şekli vermek mümkün. Hatta bonsai olarak yetiştirmeye de oldukça uygun. Doğru çeşidi seçtiğinizde neredeyse yıl boyunca çiçek açan bu güzellikle evinizi renklendirebilirsiniz. En popüler türleri sadece yaz aylarında (haziran-temmuz) dinlenme dönemine giriyor.
Beyaz çiçekli ‘Madame de Crooc’, kırmızı çiçekli ‘Alexander’, mor çiçekli ‘Antarctica’ ve turuncu çiçekli ‘Knut Erwen’ gibi çeşitler farklı dönemlerde çiçek açarak evinize renk katıyor. En uzun çiçeklenme süresine sahip ‘Paloma’ türü ise ağustostan mayısa kadar çiçek açabiliyor.
Açelya satın alırken koyu yeşil, parlak yapraklı ve lekesiz örnekleri tercih etmek gerekiyor. Açmış çiçeklerin yanı sıra bol miktarda tomurcuğa sahip bitkiler, uzun süre çiçekli kalacağının işareti. Solgun, yaprakları ve çiçekleri dökülen ya da haşere belirtisi gösteren bitkileri almaktan kaçınmak önemli. Kış güzelliği olarak da bilinen açelyayı artık pek çok çiçekçide ve bahçe merkezinde bulmak mümkün.
Saksı Açelyalarının Bakımı
Açelya bakımında dikkat edilmesi gereken birkaç önemli nokta var. Hassas bir çalı türü olduğu için bakımına özen göstermek gerekir.
Uygun Ortam Seçimi
Açelya özel bir ortam ister ancak bu ortamı sağlamak zor değildir. Bitkinin ihtiyaç duyduğu temel koşullar şunlardır:
– Filtreli ışık alan bir ortam (tül perde arkasında pencere kenarı idealdir, kışın güney, yaz ve ilkbaharda kuzey veya doğu yönlü pencereler tercih edilmelidir)
– Serin bir ortam (ideal sıcaklık 10-12°C’dir, bu mümkün değilse 18°C’yi geçmemeye özen gösterilmelidir)
– Hava akımından uzak bir köşe
– Nemli bir ortam (altına çakıl taşları konulmuş ve yarısına kadar su doldurulmuş bir tabak üzerinde tutulabilir)
Toprak Seçimi
Toprağın sürekli nemli ve asidik (pH 3,5-4,5) olması gerekir. En iyisi bahçe marketlerinden temin edebileceğiniz, torf açısından zengin, özel açelya toprağı veya asidik toprak seven bitkiler için hazırlanmış karışımları kullanmaktır.”
Bitkinin Yeniden Dikilmesi
Açelya çiçekleri solduktan sonra, mevcut saksısından 1-2 numara büyük bir saksıya aktarmak gerekir. Yeni saksının dibine drenaj malzemesi yerleştirmeyi unutmayın. Genç açelyaların her yıl yeniden dikilmesi gerekir. Olgunlaşmış bitkiler için ise 2-3 yılda bir dikim yeterlidir. Bu işlem için en uygun zaman, kök sistemi saksıyı tamamen doldurduğunda gelmiş demektir.
Budama İşlemi
Açelyanın dallarını çiçeklenme dönemi bittikten sonra budayın. Bitkinin genel görünümünü bozan yanlara doğru uzayan sürgünleri kesebilirsiniz. Tepe noktalarını hafifçe kırparak bitkinin daha gür görünmesini sağlayabilirsiniz. Alt kısımları çıplaklaşmış bir açelya için tüm dalları kısaltabilirsiniz.
Sulama
Açelya ne aşırı kuru ne de aşırı ıslak ortamı sever. Kurak ortamda çiçekleri ve taze sürgünleri kurur, fazla su verildiğinde ise kökleri çürür. Sulama için yumuşak su tercih edilmeli; en iyisi kaynatılıp soğutulmuş su kullanmaktır. Çiçeklere direkt su değdirmemeye özen gösterin, aksi halde çiçekler yapışabilir ve renklerini kaybedebilir. Toprak çok kuruduğunda ve açelya yapraklarını dökmeye başladığında, saksıyı bir saat kadar suda bekletebilirsiniz. Toprak suyu emdikten sonra fazla suyu süzün. Yaprak dökülmesi bazen yanlış yer seçiminden de kaynaklanabilir.
Gübreleme
Saksıdaki açelyayı 2-3 haftada bir gübrelemeniz gerekir. Açelya gübresi, çiçekli bitki gübresi veya fundagiller için özel gübreler kullanabilirsiniz. Gübreleme işlemini mutlaka sulama sonrasında yapın, kuru toprağa kesinlikle gübre uygulamayın.
Çiçeklenme Sonrası Bakım ve Hastalıklarla Mücadele
Bitki çiçek açtıktan sonra solmuş çiçekleri düzenli olarak temizlemek gerekir. Bunu yaparken çiçekleri parmaklarınızla nazikçe koparabilirsiniz. Açelya tamamen çiçeklenmeyi tamamladığında dinlenme dönemine girer. Bu dönemde bitkiyi daha serin bir ortama almak ve sulamayı bir miktar azaltmak faydalı olur. Ancak toprağın tamamen kurumasına izin vermemek gerekir. Bu dönem aynı zamanda budama için de ideal bir zamandır.
Yaz aylarında açelyanızı balkona veya bahçeye çıkarabilirsiniz. Ancak doğrudan güneş ışığı almayan, ağaç altı gibi gölge bir alan tercih edin. Saksıyı torf veya ağaç kabuğu ile desteklemek bitkinin sağlığı için yararlı olur. Eylül sonunda bitkiyi tekrar içeri alırken sıcaklık değişiminden etkilenmemesine dikkat edin. Ani sıcaklık değişimleri yaprak ve çiçek dökülmesine neden olabilir. İdeal oda sıcaklığı 10-15°C arasında olmalıdır. Bu bakım kurallarına uyulduğunda açelya birkaç hafta içinde tekrar çiçek açmaya başlayacaktır.
Hastalıklar ve Zararlılarla Mücadele
Açelyalarda görülen yaprak ve çiçek sorunlarının çoğu yanlış bakımdan kaynaklanır. Özellikle hatalı sulama ve uygun olmayan ortam koşulları bu sorunların başlıca nedenidir. Ancak her bitki gibi açelyanın da doğal düşmanları vardır.
Zararlılarla mücadelede böcek ilacı kullanmak gerekebilir. Yapraklarda yaprak biti, kelebek tırtılları ve unlu bit görülebilir. Genç bitkilerin kök bölgesinde kök kurdu zararlısı ortaya çıkabilir. Ortam çok sıcak ve kuru olduğunda kırmızı örümcek de görülebilir.
Yapraklarda görülen gri tabaka mantar enfeksiyonunun işareti olabilir. Bu durumda mantara karşı etkili bir ilaç kullanmak gerekir.
Açelya Bakımında Dikkat Edilecek Temel Noktalar:
– Aydınlık ama serin bir ortam
– Toprağın hafif nemli tutulması
– 2-3 haftada bir gübreleme
– Çiçeklenme sonrası budama ve kontrollü sulama
Açelya hassas bir bitki olmasına rağmen, doğru bir bakım ile uzun yıllar güzel çiçekler açar. Sağlıklı bir açelya yetiştirmek için bakım aşamalarını yıl boyunca düzenli olarak uygulamak gerekir. Bu sayede bu zarif bitkinin güzelliğini uzun süre evinizde yaşatabilirsiniz.